به گزارش خبرگزاری اهل بیت (ع) ـ ابنا ـ «آیت الله محمدتقی مصباح یزدی»، پنج شنبه گذشته ـ 21اردیبهشت ماه ـ در ادامه سلسله نشست های علم دینی که با حضور اساتید دانشگاه در موسسه امام خمینی(ره) برگزار شد با اشاره به معانی متعدد "علم" و "دین" ابراز داشت: این دو واژه معانی متعددی دارند که اگر حاصل ضرب این دو را جمع کنیم 20 یا 30 معنا می‏شود.

رییس مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی(ره) با بیان اینکه ترکیب "علم دینی" نیز به سه معنا به کار می رود گفت: اولین معنای علم دینی اشاره به علمی دارد که همه یا بعضی از مسائلش با مسائل دین اتحاد و اشتراک دارد به خلاف جایی که مسائل دو موضوع با یکدیگر تباین دارند؛مثلاً وقتی که می‌گوییم علوم حوزوی مراد آن علومی است که مسائلش در متن دین آمده مثل معادو نبوت اما علوم دانشگاهی یعنی علومی که روشش تجربی است و ارتباطی با دین ندارند مثل علم فیزیک یا ریاضی.

وی با اشاره به دومین معنای علم دینی گفت: علوم و مسائلی داریم که با دو متد و روش عقل و نقل می شود آنها را مورد توجه قرار دادحل کرد. به عنوان مثال علم اخلاق که اگر با روش عقل مورد توجه قرار گیرد علم غیر دینی خواهد بود و و اگر با روش دینی حل شود علم دینی است.

عضو شورای عالی مجمع جهانی اهل بیت (ع) معنای سوم علم دینی را مورد توجه قرار داد و ابراز داشت:بعضی از علوم هستند که برای فهم دین استفاده می شوند، علومی که در راه حل مسائل دینی استفاده می شوند مثل لغت،صرف،نحو و یا حتی رجال و درایه.

وی افزود: مهمترین وجوهی که می‌شود در مورد معانی علم دینی گفت همین سه مورد است و به بقیه معانی کاری نداریم.

عضو مجلس خبرگان رهبری در ادامه سخنان خود با اشاره به این که علوم را می‏توان به دو قسمت دینی و غیر دینی تقسیم کرد گفت:در این تقسیم دوگانه، علوم غیر دینی لزوما به معنای تضاد با دین نیست.

آیت‏الله مصباح یزدی ابراز داشت: در علوم نتایج قطعی نیست، اکثر علوم رایج دنیا ظنی است و ابطال پذیرند و در این علوم از راه حل ها و روشهایی استفاده می شود که بعدا مشخص می شود که اشتباه است مثلا طب سنتی و طب جدید که الان در طب سنتی پیش فرضهایش یا ابطال شده یا پیش فرض‏های آن مورد توجه قرار نمی‏گیرد.

عضو شورای عالی مجمع جهانی اهل بیت(ع)افزود: در هر علمی که می آموزیم و هر راه حلی که استفاده می کنیم قرار نیست نتیجه قطعی باشد، در علوم دینی هم همینطور است. مثلا در فقه اختلاف فتاوا وجود دارد، مرجعی از دنیا می رود و فتاوایش از بین می رود که این به معنای آن است که ضمانتی وجود ندارد که فتاوا یقینی باشند.

وی ادامه داد:به عنوان مثال در روانشناسی توجیه‌های مختلفی در مورد یک پدیده وجود دارد؛مثلا "رفتار گرایان" به تجربه متکی هستند و هیچ چیز دیگر را قبول نمی‌کنند. این گرایش مبتنی بر این است که همه چیز مادی است و بر اساس آن معتقدند که ترس و افسردگی را می‏شود با دارو درمان کرد اما گروهی دیگر از روانشناسان بر روح تاکید می کنند و تاثیر مسائل روحی را قوی می دانند.

آیت‌الله مصباح یزدی با طرح این سوال که آیا ما علم ضد دینی داریم و در جایی که این اصطلاح به کار برده می‏شود چه معنایی دارد گفت: در علمی که مطلبی ظنی مورد قبول عامه اهل علم و صاحب نظران باشد اما اصول موضوعه آن مورد تایید دین نیست و راه حل‎هایی هم که ارائه می کند با دین ناسازگار باشد، چنین علمی ضد دینی است مثل ماتریالیسم.

وی تصریح کرد:ممکن است برای علاج یک بیماری دو راه پیشنهاد شود مثلا یک راه آن تجویز الکل یا خوراکیهای نامشروع باشد که علم ضد دینی آنرا تجویز می‏کند اما یک راه دیگر آن که علم دینی آن را تجویز می‏کند راهی است که با ارزشهای دینی سازگار باشد.

رییس موسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی (ره) ادامه داد: در اینجا علم یکی است ولی راه حلها متفاوت است؛ یکی مطابق با ارزشهای دینی و دیگری ناسازگار و در تضاد با ارزشهای دینی که دین آنرا نفی و طرد می کند.

عضو مجلس خبرگان رهبری در ادامه به تبیین بحث اسلامی کردن دانشگاه‏ها پرداخت و گفت: در دانشگاهها بسیاری از نظریات علمی مطرح می شود که یا مبتنی بر مطالب یا اصول موضوعه ضددینی است مثل ماتریالیسم و یا روشهایی را مورد توجه قرار می‏دهند که که با ارزشهای دینی سازگار نیست به طور مثال در حالی که داروهای مباح و حلال داریم داروهای حرام تجویز می‏شود؛ چنین کتابها و درسهایی ضد دینی هستند.

وی با بیان اینکه اسلامی کردن دانشگاهها یعنی اینکه مکاتب دیگری یا روشهایی را پیشنهاد کنیم که با ارزشهای اسلامی سازگار است، گفت:در حدود یک قرن تلاش شده که کتابهایی در دانشگاهها تدریس شود که با دین میانه ای ندارند و این بصورت تعمدی بوده است و صرف اتفاق نیست در حالی که در همان علم افراد و دانشمندانی کتابهایی ارائه کرده‌اند که دینی هستند.

آیت الله مصباح یزدی افزود: همان دستی که می‌خواست مساجد و حسینیه ها تعطیل شوند و حجاب جمع شود همان‏ها، علوم را غیر اسلامی کردند.

عضو شورای عالی مجمع جهانی اهل بیت (ع) خاطر نشان کرد: می‏توان در علوم، از علم عالمانی استفاده کرد که مبانی الهی را قبول دارند و یا می توان افرادی نظریه اسلامی را انشاء و ایجاد کنند و محتاج دیگران نباشند.

رییس موسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی (ره) با اشاره به اینکه همه دانشمندان منکر ماوراء طبیعت نیستند گفت: مثلا «ولیام جیمز» می گوید دین را قبول دارد و آنرا به صورت عملی برای فرد مفید می داند.

وی با تاکید بر اینکه اگر کتابهایی علمی مبتنی براصولی باشند که اسلام آن اصول را نفی می کند باید آنها را عوض کرد گفت: علومی که مسائل آن با مسائل دینی اصطکاک دارند و یا برخی از نظریاتی در آنها مطرح می‏شود که اصول و مبانی آنها را اسلام رد می کند مثل اکثر علوم انسانی،‎جامعه شناسی، روان‌شناسی، اخلاق و عرفان، چنین مطالبی را نباید متن کلاسی دروس دانشگاه قرار داد؛ ضمن آنکه مسائل علوم غربی هم بایستی طرح شوند اما با استدلال دینی نقد و رد شوند.

رییس موسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی (ره) ادامه داد: در علومی که با مسائل دینی اصطکاک ندارند، و هیچ کدام از سه وجه گفته شده در مورد نسبت دین و علم بر آن صادق نیست،و مسائل آن هم در تباین با علوم دینی است مثل علوم ریاضیات، در چنین علومی بحث اسلامی کردن مطرح نیست.

آیت الله مصباح یزدی در ادامه این نشست در پاسخ به سوالی مبنی بر اینکه آیا راهی وجود دارد که ما به یقین برسیم؟ و چگونه باید به یقین رسید، گفت: این سوال اساسی‌ترین محور معرفت شناسی است؛نظریات بسیار زیادی که حتی با یکدیگر در تناقض هستند در پاسخ به این سوال وجود دارد؛بعضی می‎گویند به همه چیز می توان یقین پیدا کرد و در مقابل کسانی هستند در همه چیز تشکیک می‌کنند و نهایتا نظریه دکارت است که می گوید از کجا معلوم که همه اینهایی که می‌بینیم خواب نباشد.

وی ادامه داد:دو نوع یقین داریم که  اولی نزد فیلسوفان است که براساس نظر آنها رسیدن به یقین خیلی مشکل است؛نوع دوم یقین اما که سطحش نازل و در عرف است همین چیزهایی است که مبدأ آن حسیات است. هر چند حسیات قابل خطاست ولی یقین به این معنی در دسترس است.

رییس موسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی (ره) یقین در مسائل دینی را ممکن دانست و گفت: یقین در مسائل دینی مثل اعتقاد به خدا برای کسی که واقعا طالب حقیقت است و می خواهد راه صحیح را بپیماید از طریق براهین عقلی و نقلی که وجود دارد  امکان پذیر است. هرچند افرادی هستند که بخاطر ارضای هوا و هوس‌های خودشان نمی خواهند به خدا یقین پیدا کنند و دائم در همه چیز شبهه افکنی می کنند.

آیت الله مصباح یزدی در ادامه ابراز داشت: در مسائل دینی یکسری مسائلی وجود دارد که لازم نیست به تمام جزئیاتش یقین پیدا کرد بلکه یقین به کلیات آن هم کفایت می کند مثل سوال قبر که به کلیتش یقین داریم ولی جزئیاتش را نمی دانیم.

وی افزود: تاریخ و زندگی ائمه(ع) حداکثرش ظنی است حتی بعضی از آنها بعضا ظن های خیلی ضعیفی هستند ولی ما به آنها ترتیب اثر می دهیم.

رییس موسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی (ره) با اشاره به اینکه بیشتر زندگی ما با ظن پیش می‏رود گفت:ما به نظر متخصص عمل می کنیم هرچند در بعضی جاها متخصص اشتباه کرده است و یا اگرچه به آنچه پزشک تجویز کرده یقین نداریم اما به دستور او عمل می‏کنیم.

وی تاکید کرد: ما باید به امور دینی را حداقل به همان اندازه که به امور دنیوی اهمیت می‌دهیم، مورد توجه قرار دهیم و به آنها عمل کنیم.

عضو شورای عالی مجمع جهانی اهل بیت(ع)گفت: در اصول دین از ما یقین خواسته شده ولی در فروع اینطور نیست و اگر اینطور بود زندگی فلج می شد؛ بسیاری از مسائل دینی یقینی نیست ولی ما موظف هستیم به حکم عقل که به ظنون عمل کنیم.

آیت‏الله مصباح یزدی در پایان سخنان خود تصریح کرد:به صورت کلی(بالجمله)یقین،مخصوصا در مسائل اساسی دین ممکن است ولی در مسائل دیگر می‏توان به ظنیات اعتماد کرد در همان حدی که عقلا به آنها عمل می کنند.

......................